PRAWO
Postępowanie sanacyjne - co to takiego?
Czytaj więcej
Wypadek zagraniczny - co robić? Pobierz darmowy poradnik
%20(1).png)
Błąd medyczny to temat, który budzi duże emocje. Nic dziwnego. Chodzi przecież o zdrowie, bezpieczeństwo pacjenta i odpowiedzialność za decyzje podejmowane w trakcie leczenia. Jednocześnie nie każda komplikacja, nie każdy brak poprawy i nie każdy niekorzystny wynik terapii oznacza od razu podstawę do odszkodowania.
Gdzie przebiega granica między dopuszczalnym ryzykiem leczenia a błędem medycznym? Jakie sytuacje najczęściej prowadzą do powstania roszczeń odszkodowawczych? Kiedy może pojawić się odpowiedzialność karna? Odpowiedzi na te pytania nie zawsze są proste, bo znaczenie ma nie tylko sam wynik leczenia, ale też sposób postawienia diagnozy, przebieg terapii, organizacja opieki i ocena tego, czy zachowano należytą staranność.
W polskim prawie nie ma jednej ustawowej definicji błędu medycznego. Najczęściej przyjmuje się jednak, że chodzi o działanie albo zaniechanie przy diagnozie, leczeniu lub profilaktyce, które jest sprzeczne z aktualną wiedzą medyczną oraz przyjętymi standardami postępowania.
Błąd medyczny nie oznacza każdego niepożądanego skutku leczenia. Medycyna nie daje gwarancji rezultatu, dlatego sama obecność powikłań albo brak oczekiwanej poprawy nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności. Ważne jest to, czy postępowanie było zgodne z wiedzą medyczną i czy zachowano należytą staranność.
Warto też pamiętać, że źródłem problemu nie musi być wyłącznie decyzja lekarza. Nieprawidłowość może wynikać również z działania innego członka personelu albo z organizacji pracy placówki. To oznacza, że temat błędu medycznego obejmuje zarówno czynności stricte medyczne, jak i sposób funkcjonowania podmiotu leczniczego.
Najczęściej wyróżnia się cztery grupy zdarzeń: błędy diagnostyczne, terapeutyczne, techniczne oraz związane z funkcjonowaniem placówki medycznej. Taki podział porządkuje temat i pokazuje, że ryzyko roszczeń może pojawić się na różnych etapach leczenia.
Błąd diagnostyczny dotyczy nieprawidłowego rozpoznania choroby albo zaniechania działań potrzebnych do jej prawidłowego rozpoznania. Problem może polegać na postawieniu diagnozy bez pełnego badania, pominięciu wywiadu albo zaniechaniu potrzebnych badań. Skutkiem bywa opóźnienie właściwego leczenia albo wdrożenie leczenia nieadekwatnego do rzeczywistego stanu pacjenta.
Błąd terapeutyczny wiąże się z samym leczeniem. Może wystąpić wtedy, gdy mimo prawidłowego rozpoznania zastosowano niewłaściwą metodę terapii albo błędnie prowadzono dalsze postępowanie. Czasem jest następstwem wcześniejszego błędu diagnostycznego, a czasem pojawia się niezależnie od niego.
Błąd techniczny odnosi się do nieprawidłowego wykonania zabiegu, badania albo innej czynności medycznej. Może dotyczyć samego przebiegu procedury, ale także działań poprzedzających jej wykonanie, na przykład związanych z przygotowaniem sprzętu, materiałów czy zespołu.
Błąd organizacyjny dotyczy działania szpitala, przychodni albo innego podmiotu leczniczego jako całości. Źródłem szkody może być zła organizacja świadczeń, uchybienia w opiece nad pacjentem, nieprawidłowy obieg informacji albo inne zaniedbania po stronie placówki. W orzecznictwie sądów powszechnych odpowiedzialność placówki była rozważana także wtedy, gdy nie udało się wskazać konkretnego członka personelu, ale szkoda wiązała się z działaniem zespołu lub organizacją opieki na chorym.
Nie. Samo stwierdzenie nieprawidłowości przy leczeniu nie wystarcza jeszcze do powstania odpowiedzialności odszkodowawczej. Aby tak było muszą zostać spełnione dodatkowe warunki.
Po pierwsze, musi dojść do powstania szkody. Sama pomyłka albo samo odstępstwo od prawidłowego sposobu postępowania nie wystarcza, jeśli po stronie pacjenta nie doszło do powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Szkoda może polegać na pogorszeniu stanu zdrowia, dodatkowych następstwach leczenia albo konieczności dalszej terapii.
Po drugie, trzeba ustalić związek przyczynowy między działaniem lub zaniechaniem a szkodą. W sprawach medycznych nie zawsze wymaga się absolutnej pewności. Wystarczający może być wysoki stopień prawdopodobieństwa, że szkoda wynika z określonego zdarzenia.
Po trzecie, znaczenie ma ocena zachowania przez pryzmat należytej staranności. Odpowiedzialność nie powstaje wyłącznie dlatego, że leczenie nie zakończyło się sukcesem. Trzeba jeszcze ocenić, czy postępowanie było zgodne z aktualną wiedzą medyczną i czy nie doszło do zawinionego naruszenia wymaganych standardów.
Jeżeli błąd medyczny doprowadził do szkody, mogą pojawić się roszczenia cywilne. Najczęściej chodzi o odszkodowanie, zadośćuczynienie i rentę.
Odszkodowanie służy naprawieniu szkody majątkowej. Chodzi więc o te następstwa zdarzenia, które można ująć finansowo. Dla podmiotu odpowiedzialnego oznacza to obowiązek pokrycia strat związanych ze szkodą wyrządzoną podczas leczenia.
Zadośćuczynienie dotyczy krzywdy, czyli cierpienia fizycznego i psychicznego, bólu, stresu oraz pogorszenia jakości życia. Odpowiedzialność cywilna nie ogranicza się więc do strat materialnych. Może obejmować także niemajątkowe skutki zdarzenia medycznego.
Renta może pojawić się wtedy, gdy skutki szkody mają charakter długotrwały i uzasadniają stałe albo okresowe świadczenie pieniężne.
Odpowiedź zależy od tego, w jakiej formule lekarz udzielał świadczeń. Jeżeli prowadzi własny gabinet, co do zasady sam odpowiada za wyrządzoną szkodę, a także za błędy zatrudnianego przez siebie personelu.
Jeżeli jest zatrudniony na umowę o pracę, odpowiedzialność wobec pacjenta co do zasady ponosi placówka.
Jeżeli działa na kontrakcie, źródło wskazuje na solidarną odpowiedzialność lekarza i placówki.
Niezależnie od tego odpowiedzialność może wiązać się także z działaniem samej placówki, zwłaszcza gdy szkoda wynika z uchybień organizacyjnych. Często znaczenie ma również ubezpieczenie OC, bo roszczenia są kierowane nie tylko do lekarzy i podmiotów leczniczych, ale także do ubezpieczycieli.
Błąd medyczny może prowadzić do kilku rodzajów odpowiedzialności jednocześnie. Najczęściej chodzi o odpowiedzialność cywilną, karną i zawodową. Każda z nich ma inny cel i prowadzi do innych skutków.
Odpowiedzialność cywilna dotyczy naprawienia szkody wyrządzonej pacjentowi. To właśnie tutaj pojawiają się roszczenia o odszkodowanie, zadośćuczynienie i rentę.
Odpowiedzialność karna pojawia się wtedy, gdy zachowanie lekarza wypełnia znamiona czynu zabronionego. Dotyczy to w szczególności nieumyślne spowodowanie śmierci, spowodowanie uszczerbku na zdrowiu oraz narażenie człowieka na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia.
Odpowiedzialność zawodowa wiąże się z oceną sposobu wykonywania zawodu przez samorząd lekarski. Może prowadzić do sankcji dyscyplinarnych, od upomnienia po odebranie prawa wykonywania zawodu. Nie służy bezpośrednio naprawieniu szkody, ale dotyczy zgodności zachowania lekarza z zasadami wykonywania zawodu.
Odszkodowanie za błąd medyczny nie przysługuje po każdym nieudanym leczeniu albo wystąpieniu powikłań. Najpierw trzeba ustalić, czy doszło do działania albo zaniechania sprzecznego z wiedzą medyczną i należytą starannością, czy wystąpiła szkoda oraz czy można ją powiązać z określonym zdarzeniem.
Temat błędu medycznego obejmuje więcej niż tylko pomyłkę przy leczeniu. Może dotyczyć diagnozy, terapii, wykonania zabiegu albo organizacji pracy placówki. Z tego powodu każda taka sprawa wymaga spokojnej oceny całego przebiegu leczenia i jego skutków.
.png)
To działanie albo zaniechanie przy diagnozie, leczeniu lub profilaktyce, które jest niezgodne z aktualną wiedzą medyczną i standardami postępowania.
Nie. Sama komplikacja albo brak poprawy po leczeniu nie oznacza jeszcze błędu medycznego.
Wtedy, gdy doszło do nieprawidłowości, powstała szkoda i istnieje związek między tym zdarzeniem a skutkami dla pacjenta.
Najczęściej są to odszkodowanie, zadośćuczynienie i renta.
Odpowiadać może lekarz, placówka medyczna albo oba te podmioty, zależnie od okoliczności sprawy.
Tak. Odpowiedzialność może wynikać także z nieprawidłowej organizacji leczenia lub opieki nad pacjentem.
Odszkodowanie dotyczy szkody majątkowej, a zadośćuczynienie krzywdy, czyli cierpienia fizycznego i psychicznego.
Tak. Poza odpowiedzialnością cywilną możliwa jest także odpowiedzialność karna i zawodowa.
Absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Członek Wielkopolskiej Izby Adwokackiej.
